Haberler

2.5 MILYON YILLIK KADIM DAG ERCIYES

Bilimsel arastirmalara göre yaklasik 2,5 milyon yil önce baslayan ve günümüze kadar devam eden jeolojik olaylar sonucu olusan Erciyes Dagi, Kayseri’nin 25 km güneyinde yer alan volkanik bir dagdir. Adini Roma imparatorlugu zamaninda eski yunanca 'Argaios' kelimesinden alan Erciyes, Türkiye’nin en güzel ve görkemli daglarindan birisidir. Erciyes, 3917 metre yüksekligi ile Iç Anadolu’daki en yüksek dag olup, Kapadokya antik bölgesinin zirvesi konumundadir. Kapadokya’nin bir kenarinda Hasan Dagi bir kenarinda da Erciyes bu essiz doga harikasi olan bölgeyi, adeta bulutlarin üzerinden bir bekçi edasiyla seyretmektedir.

Erciyes, doguda Ecemis fayi batida da Tuz Gölü fayi ile sinirlanmis bölge olan “Kapadokya” bölgesinin en dogu ucunda yer almaktadir. Jeolojik arastirmalara göre Pliyo-Kuvaterner yasli Ecemis fayi bugünkü Sultan Sazligi havzasinin açilmasina neden olmus ve Erciyes volkaninin olusumunu kontrol eden ana jeolojik olaylarin meydana gelmesine yol açmistir. Gerçeklesen bu tektonik olaylar ile birlikte 2,5 milyon yildan günümüze kadar farkli jeolojik zamanda birçok patlama gerçeklesmis ve Erciyes Dagi olmustur.

Bilim insanlarinca Stratovolkan olarak nitelendirilen Erciyes, farkli zamanlarda faaliyete geçmesiyle olusan lavlar etrafina yayilmis, magmadan gelen asidik ve dasitik bilesimli bazi lavlar ise yigisarak çevresindeki dom adi verilen küçük yapilari olusturmustur. Siddetli patlama esnasina ortaya çikan kül ve pomza malzemesi ise Erciyes’in çevresindeki vadileri doldurmus ve tepeleri örtmüstür. Bugünkü dagin etrafinda bulunan tepe ve düzlükler yanardagin patlamasi sonucunda meydana gelmistir. Püskürtme faaliyeti neticesinde ortaya çikan ve kilometrelerce yüksege firlatilan volkanik malzeme (tefra) ise rüzgâr etkisi ile birlikte yüzlerce kilometre uzaklara tasinmis, yapilan bilimsel çalismalarda bunlarin Akdeniz’e ve Orta Dogu bölgesine kadar yayildigi tespit edilmistir.

Günümüzden 2,5 milyon yil önce gerçeklesen siddetli patlama sonucu Erciyes Dagi’nin çevresinde büyük alanlar kaplayan pomza (pümis) ve kül malzemesi içerdigi zengin mineraller nedeniyle de tarim, insaat ve benzeri birçok sektörde kullanilmaktadir. Bilim insanlarinin “Valibabatepe Ignimbiriti” olarak adlandirdigi ve yöre halki tarafindan “Erciyes Tasi”, ya da “Talas Tasi” olarak adlandirdigi volkanik kayaçlar da o zamanda olusmustur. Kayseri kent merkezinde yogun olarak kullanilan bu malzemeler Selçuklu mimarisine ait yapilarin dis cephelerinde ve geçmisten günümüze birçok farkli yapida kullanildigi görülmektedir. Milyonlarca yil önce gerçeklesen bu patlama sonucu yer altinda bulunan magma bosalmis, bosalan bu magma odasinin üzerinde kalan bölge 15 km’den büyük bir çapta çökerek “Kaldera” adi verilen çukur bir alani olusturmus. Bugün Tekir Yayla’sinin dogusunda bulunan Koç Dagi da bu olusumu temsil etmektedir. Erciyes’in ana volkan konisi de bu çukur alan içerisinde lavlarin püskürmesi ve yigismasi ile birlikte yükselmistir.   

Bilim insanlari tarafindan “Volkanizmanin Açik Hava Müzesi” olarak nitelendirilen Erciyes ve çevresinde onlarca degisik jeolojik güzellik görülebilmektedir. Erciyes’in kuzeyinde yer alan Lifos Tepe ve Ali Dag, batisinda yer alan Gög Dagi, güneyinde yer alan Üç Parmak Daglari’nin her biri ayri bir volkanik patlama ile olusmus daglardir. Erciyes Dagi, jeolojik zamanlar içerisinde yasanan buzul çaglarindan da nasibini almistir. Son Buzul çagi olan günümüzden yaklasik 11.000 yil önce meydana gelen buzullasma neticesinde Anadolu’da bulunan Agri, Süphan ve Erciyes volkanlarinin zirvelerinde bu buzullarin parçalari bulunmaktadir. Bugün o dönemden kalma 2 buzul parçasi Erciyes Dagi’nin kuzeybati yamaçlarinda bulunan Aksu Vadisi’nde ve Üçker Vadisi’nde bulunmaktadir.

Yer kabugunun olusumu üzerinde arastirma yapan uzmanlar, Erciyes’te en son volkanik patlamalarin 11.000 yildan günümüze kadar geçen jeolojik süre (Holosen) içerisinde gerçeklestigini belirtmektedir. Her biri ayri bir patlama ile meydana gelen olusumlar, kuzeyde Perikartin, Karagüllü ve Yilanli Dagi güneyde ise Dikkartin domlari ile temsil edilmektedir. Son 11 bin yil içerisinde aktif olarak patlayan bu merkezlerden çikan materyaller Erciyes Dagi’nin jeolojik olarak çok genç yasta oldugunun tarihçesini ve hikâyesini anlatmaktadir. Erciyes’te gerçeklesen en genç yastaki jeolojik olay ise volkanin dogu yamacinda bulunan ve “At Nali” seklindeki çöküntüdür. Uzmanlar tarafindan bir depremin tetiklemesiyle volkanik çig ile (Debri Avalanj) olustugu düsünülen bu vadi bugün “Cehennem Vadisi” olarak bilinmektedir.  Bu çökmenin volkanin dogu yamacinda bulunan ve üzerinde kayak yapilan birçok küçük tepecik ve vadilerin bugünkü seklini almasina neden olmustur.

Çok uzun yillar boyunca meydana gelen farkli jeolojik doga olaylari ile Erciyes, Kayseri’nin M.Ö. 4000’lere uzanan tarihi içerisinde hüküm süren Hitit, Frig, Pers, Kapadokya, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanli imparatorluklarinin tamaminda sehrin ve bölgenin sembolü olmustur. Hatta arkaik dönemde Anadolu’daki Olimpos olarak “tabiat üstü” hüviyetiyle söhret bulan dagin halk açisindan önemi Roma döneminde basilan paralarin üzerine dahi yansimistir. Ünlü cografyaci Strabonun eseri olan Geographika adli eserinde daglarin en yüksegi diye bahsedilmektedir.

Erciyes, hala heybeti, görünüsü, büyüleyici silueti, kenti kucaklayan ihtisamiyla Kayseri’nin vazgeçilmez tek simgesidir.